จะเจริญอริยมรรค จงใช้ปัญญา

จะเจริญอริยมรรค ให้ใช้ปัญญา อย่าไปวิ่งตามกิเลส
ในทางโลกเราจะได้ยินคำๆ นี้บ่อยๆ โดยเฉพาะเวลาที่เรามีความรัก เขาก็จะพูดกันว่า Follow your heart, not follow your head ! คือทำตามหัวใจที่ปรารถนาอย่าไปมีเหตุผลให้มันมาก พวกเราก็มักจะทำอย่างนั้นกันอยู่แล้ว
อยากได้อะไร..ซื้อ Follow your heart, not follow your head !
อยากกินอะไร..กิน Follow your heart, not follow your head !
อยากไปไหน..ไป Follow your heart, not follow your head !
อยากทำอะไร..ทำ Follow your heart, not follow your head !
แต่พอมาดูทางธรรม มันชักทะแม่งๆ เพราะถ้าเอาเข้าไปเทียบในบท ธัมมจักรกัปปวัตตนสูตร ซึ่งพระองค์ตรัสเรื่องทางสุดโต่ง ๒ สายที่บรรพชิตไม่ควรเสพ นี่คือ กามสุขขัลลิกานุโยโค คือการประกอบตนพัวพันอยู่ด้วยความใคร่ในกามทั้งหลาย แสดงว่าหากทำอย่างนี้จนเกิดความเคยคุ้นหรือคุ้นชินจะทำให้เป็นปัญหาต่อไป เพราะมันจะแสดงผลตอนที่ไม่ได้อย่างนั้นๆ อีก เพราะเมื่อเกิดความคุ้นชินในสิ่งนั้นๆ ก็นำพามาซึ่งตัณหาต่อไป เมื่อคุ้นกับสิ่งนั้น ก็จะอยากได้ในสิ่งนั้นๆ เรื่อยไป ราคะล้างไม่ได้ด้วยราคะ อยากได้อะไรทำมันให้หายอยาก อยากกินอะไร กินมันให้หายอยาก หายอยากชั่วคราวตอนมันอิ่ม ตอนที่มันเบื่อละก้ออาจจะใช่ แต่จนถึงวันนี้ก็หาอย่างอื่นแบบอื่นเรื่อยไปไม่เคยจบ
จะพ้นจากอยากจึงต้องเนกขัมมะแล้วจะเห็นความจริง คนติดบุหรี่ ท่านคิดว่าสูบมากๆ จนหายอยากได้ไหมล่ะ จะได้เลิก?
แล้วพระองค์ก็แนะนำให้ภิกษุ (ผู้เห็นภัยในวัฏสงสาร) ให้เนกขัมมะออกจากกาม เพราะนำมาซึ่งทุกข์และจะจมในกามคุณไม่มีทางออกจากวังวนนี้ได้ เพราะการปฏิบัติธรรม ดูจะเป็นการฝืน heart ขัดใจ heart ซะมากกว่าตามใจ heart นะ นี่จึงเป็นยาถอนพิษ นำเหตุผลสารพัดเพื่อจะทำตาม Head คือ อริยมรรคมีองค์ ๘ เป็นเข็มทิศนำทาง
พอมาปฏิบัติธรรม เราจะเริ่มมีเหตุผลสารพัด เช่นเมื่อนั่งสมาธิซักพักแล้วปวดขา ก็จะเริ่มมีเหตุผลมาบอกเราว่า นั่งอย่างนี้เลือดมันไม่ค่อยเดินนะ มันจะเป็นอันตรายต่อสุขภาพ เวลาจะเข้าป่าทำความเพียรก็จะมีเหตุผลสารพัดว่ามันลำบากอย่างนั้นอย่างนี้ อันตรายมากมายอาจเกิดขึ้นแล้วยังแมลง ยุง สารพัด อย่าไปเลย มันเป็นการไปทรมานตน อ้าว! พอถึงตอนนี้การ follow your head ทำท่าจะกลายเป็นขัดขวางการปฏิบัติธรรมซะอีกเพราะก็ดูจะมีเหตุมีผลขึ้นมาอีก เรื่องของสมมุติบัญญัติก็คือคำพูดต่างๆ นั้นมักจะมีข้อจำกัดในการสื่อสารเสมอ ดังนั้นจึงต้องใช้ปัญญาพลิกแพลงไปตามจริง แต่เอาอย่างนี้พอเป็นหลักปฏิบัติง่ายๆ
ถ้าเป็นการชักนำของกิเลส มีความโลภ โกรธ หลง เป็นตัวชักนำ ให้ Follow you head มีหลักการและเหตุผลในการเดินตาม อริยมรรคมีองค์ ๘ อย่าไป follow your heart
แต่ถ้าเป็นการทำตามสติ ปัญญา ที่มีพระธรรมของพระศาสดาเป็นสรณะ ให้ follow your heart คือ ตายเป็นตาย อย่าไปฟังกิเลส ลุยไปเลย อย่าไป follow your head เพราะกิเลสมันจะหาเหตุผลสารพัดให้เราเลิก ได้เวียนว่ายตายเกิดกันยาวล่ะ
อาจารย์ประเสริฐ อุทัยเฉลิม
๑๖ มิถุนายน ๒๕๕๗